Vanaf 23 april » Aan het eind van de 19e eeuw kreeg men na 350 jaar kolonisatie pas oog voor de cultuur van Nederlands-Indië. In de documentaire Kruisbestuiving in architectuur neemt kunstkenner Frans Leidelmeijer de toeschouwer mee langs die culturele geschiedenis in Indonesië en Nederland.
Deze uitwisseling van ideeën gebeurde in het kielzog van internationale aandacht voor niet-westerse culturen, als een reactie op de industriële revolutie. Als gevolg hiervan werd bijvoorbeeld rond 1900 de batiktechniek door Nederlandse kunstenaars overgenomen.
Na de restauratie van de boeddhistische tempel de Borobodur op Java (van 1907-1911) kreeg men belangstelling voor de tempelarchitectuur van de kolonie, dus ook voor de hindoeïstische tempel de Prambanan die niet ver van de Borobodur staat. De theosofische architect Karel de Bazel liet zich in z’n gebouw voor de Nederlandse Handelmaatschappij door beide tempels inspireren. Het werd dan ook wel de geldtempel genoemd.
De architecten van de Amsterdamse School, zoals Jo van der Mey, Michel de Klerk en Piet Kramer, lieten zich in hun bouwwerken door beide tempels inspireren. Onder meer door de vorm van de stupa’s van de Borobodur en de kala kop die zich boven de ingang van een hindoeïstische tempel bevindt.
In hun beginjaren werkte dit drietal voor het architectenbureau van Eduard Cuypers, die begeesterd was door de cultuur van Indonesië en daar ook een architectenbureau had. Hij gaf het blad Nederlands Indië, oud en nieuw uit, waarin veel aandacht werd besteed aan Indonesische cultuur. De bibliotheek van het bureau in Amsterdam bevatte veel literatuur over de kunst en architectuur van de archipel, waarvan Cuypers’ werknemers veel gebruik maakten. Naast tempelarchitectuur was de inheemse architectuur van de Toba Bataks en de Minangkabau op Sumatra met hun opmerkelijke daken, eveneens een belangrijke bron van inspiratie voor de Amsterdamse School architecten. Ze pasten het toe in de gebouwen en in hun ontwerpen voor toegepaste kunst.
Kruisbestuiving in architectuur gaat zodoende letterlijk over de kruisbestuiving in de architectuur tussen Nederland en Indonesië. In Nederland, Java en Sumatra. Hoe hebben de Nederlandse en andere architecten de architectuur aan de tropen aangepast? Hoe zijn stijlelementen uit Indonesië toegepast in de gebouwen in Nederland?
Frans Leidelmeijer is expert op het gebied van vroeg twintigste-eeuwse stijlen zoals de Nieuwe Kunst, de Amsterdamse School, de art deco, het Nieuwe Bouwen en de Nederlands-Indische bouwstijl. Hij neemt ons mee langs markante voorbeelden van die geschiedenis op Java, Sumatra en Nederland.
Vanaf 23 april te zien in de volgende theaters:
De Balie Amsterdam
